Ipuin anglosaxoiak IV: Mizkeria (Dorothy Parker)

Dorothy Parker New Jersey estatuko Long Branch hirian jaio zen 1883an. Lan ugari egindako idazlea poesia, ipuingintza, gidoigintza zein saiakeran, batez ere bere ipuinen zolitasun, ironia zorrotz eta umorearengatik da ezaguna. Algonquin Hoteleko mahai inguruko kide eta fundatzaileetako bat izan zen. Mahai inguru hau idazle, aktore, kritikari eta abarrek osatu zuten eta 1919tik 1929ra egunero Algonquin hotelean geratzen ziren bazkaritarako. Bertan egunkariko txiste, hizjoko eta asmamen-jolasak (wit) jasotzen zituzten eta urteen poderioz ezagun egin zen nazio mailan.

Parkerren ibilbide literarioa antzerki kritikari gisa hasi zen, P.G Wodehouse umorista britaniar handiaren ordezko gisa hartu zutenean haren oporraldi batzuetan. Pare bat urteren buruan utzi zuen bere kritika eta umore kaustikoaren kariaz ekoizle boteretsuak sumintzen hasi zenean. The New Yorker aldizkariko sorrerako (1925. urtean) editore taldeko partaide izan zen eta berehala hasiko zen XX. mendeko ipuingintzarako mugarria izan den aldizkari hartan argitaratzen. 1934tik aurrera Hollywooden aritu zen lanean gidoigile moduan eta 15 filme baino gehiagotan parte hartu zuen. Euskaraz Literatura Unibertsala bilduman ditugu bere ipuinetako hainbat Mirentxu Larrañagak itzuliak, Hona hemen gu biok izeneko alean.

Gaurkoan ekarri dugun ipuina, Mizkeria (Sentiment), teknikoki orain arte ekarri ditugunetatik eta Parkerren beraren gehienetatik nahiko ezberdina da. Besteak beste horregatik ekarri dugu. Monologo luze bat da funtsean. Emakume bat taxian doa eta taxistari esaten dizkion esaldi laburretatik landa, emakumearen burutazioak dira irakurtzen ditugunak. Geografiak emozionaletik zenbat izan dezakeen adierazten digu ipuinak, nola betiko kaleek esanahi erabat ezberdina jaso dezaketen jazoera lazgarri baten ondotik, kasu honetan haustura sentimental baten ondotik. Harper’s Bazaar aldizkarian argitaratu zuen 1932ko abenduan.



Halaxe hasten da:

Bai, edonora, gidari, edonora… Berdin dio. Segi aurrera. Gidatu beldurrik gabe.
Hobe izango dut, bai, taxian joan, ibilian baino. Ez lidake onik egingo oinez ibiltzen ahalegintzeak. Beti bai baita norbait, jendetza artean begiz jotzen dudana… haren antzera sorbaldei aldaro eragiten dien norbait, kapela hark bezala albo batera okertuta daraman norbait. Eta hura dela uste izan ohi dut. Itzuli dela uste izaten dut.”




Bizkaia Irratiko Irakurrieran saioan irakurritako testua

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s