Kristalezko langak

Inon idatzia dut aurretik: literatur kritikari bati askoz gehiago leporatzen dizkiote positiboki baloratu dituen liburuak erregai gisa irabili dituenak baino. Literatur kritika egiten jardun nuen denborari erreparatuz, honakoak dira desadostasun handienetakoak eragin duten liburak, ongi ipini eta besteri kaskarrak iruditu zitzaizkielako: Negutegia, Burbuilak, Nora ez duzun dakizun hori, Hiru Mariak, Souvenir –azken honi kritika ez, aurkezpena egin nion–. Irakurle aurreratua azkar asko jabetuko da liburuok zer partekatzen duten: emakumezkoek direla idatziak.

Galdera da, non dago matxismoa? Erraza al da identifikatzen? Bada, ez, sarritan ezkutuan gordetzen baita, eta dakigunez, nekeza izaten da berau azalarazten, gure baitan onartzen. Esan gabe doa, inor ez da automatikoki matxista liburu horiek guztiak txartzat jotzen dituelako. Ordea, kasualitatea al da hain justu kritika positibo horiek eragin izana erreakzio kartsuenetako batzuk? Areago, kasualitatea al da halako erreakzioa edukitako gehienak gizonezkoak izatea? Bada, ez, ez da kasualitatea. Kontua, besteak beste, ez da liburu horiek txartzat jotzea baizik eta liburuok gisa horretan baloratzeko irakurleak duen erraztasuna, duen askatasuna. Emakumezko idazle bati jartzen zaion langa gorago dagoela, eta ausaz, kristalezkoa dela halaber.

Liburuok gutxiesteko arrazoia, sarritan, antzekoa izan da gainera. Literatura mota xalo, sentimental, intimista baten adibide ei dira. Antza, ez dago istoriotan gatazka bortitzik, ez dira islatzen arazo sozialak, politikoak; dena kontu pertsonal-sentimentaletara mugatzen da. Kontu zaharra da kritika hori. Ez da soilik emakumezkoek idatzitako liburuentzat erabiltzen, jakina, baina egia da orobat ezaugarriok emakumeek idatzitako literaturari atxikia izan dela, zeina maiz “literatura femeninoa” etiketapean azpiratu izan den.

Arazo horren aurrean feminismotik eman izan diren erantzunak askotarikoak izan dira. Errazena, eta, esango nuke, gure artean zabalduena, zoritxarrez, egoeraren salaketa da, ñabardura gehiago egin gabe. Alegia, salatu idazle emakumezkoek kritikarengandik jaso duten tratua. Baina literaturan (eta feminismoan) benetan interesa duen inork haratago joaten ahalegindu beharko litzateke, zalaparta atera ondotik auzian gehiago sakonduz. Aukera bat da arestian aipatu femeninotzat jotzen diren balioen aldarrikapena. Baina estrategia horrek arazo larri bat du; onartu onartu egiten baita, aldez edo moldez, emakumeek modu horretan idazteko joera dutela, eta horrek bidea irekita uzten du argudio biologista-esentzialistetarako, eta baita subordinaturik geratzeko arriskua ere. Eta sarritan, endemas, faltsua da. Gaurkoan ekarri dudan adibideari dagokionez, esaterako, inork esan dezake liburu horiek guztiak kaskarrak direla literarioki, baina ezin duena egin da denak patroi beraren arabera sailkatu/deskalifikatu (eta hor dago matxismo zantzua), obra hauetan apur bat sakonduta agerikoa baita elkarrekiko aski ezberdinak direla. Nago, bide batez, emakumezko idazleek gutxiegitan heltzen diotela argudiobide horri –kolektiboan babesteko joera ulergarria ez ezik zentzuzkoa izan arren, noski–.

Beste estrategia interesgarria garatu zuen Hélène Cixous-ek idazketa femenino bat aldarrikatu zuenean baina ez esentzialki, baizik literatura aurrerazalearekin loturik; konstruktibo, dinamikoki. Eta, bidenabar, uste dut bide horretatik jotzen duela halaber Laura Mintegik izaera femeninoa politika aurrerazaleekin lotzen duenean.


Argiarako artikulu deskartatu bat (2013-03-14)

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s