Category: Zinema

Child’s Pose, Calin Peter Netzer

Iraupena: 112m
Urtea: 2013

Duela egun gutxi ikusi nuen Bartzelonako La Central del Raval liburu dendan apal berezi bat, Rafael Chirbes idazle valentziarrari eskainia, aski goiburu egokia zuena, idazlearen mundu literarioa aintzat hartuz gero: “la podredumbre moral”. Baiki, Chirbes maisua da gizakiaren alderik makurrena azalatzen, eta beraz, plazera bezain pairamena da haren irakurketatik jaso ohi duguna. Afixa harekin akordatu naiz Pozitia Copilului/Child’s Pose film errumaniar saritua –Berlingo Urrezko Hartzaren irabazle– ikusi bitartean. Han ere alimaleko ustelkeria morala usaintzen baita zintaren estreinako minututik hondarrekoraino.

Child's Pose

Child’s Pose

Eta bai, hitz bat aukeratzekotan Child’s Pose definitzeko “ustelkeria” litzateke, egunekotasun handiko terminoa bestalde, ustelkeria pertsonal zein soziala. Filmak Cornelia du protagonista, hirurogeietan dagoen emakume azkar bezain menderatzailea. Familia aberats antzeko baten buru da, boterearekin harreman egokiak dituena, baina haren buruhausterik handiena hogeita hamalau urteko Barbu semea du. Auto istripu batean hamalau urteko eta jatorri umileko gaztea harrapatu eta hil du abiada handiegian zihoalako. Child’s Posek, bada, Corneliaren borroka azaltzen digu, Barbu espetxetik libratzeko borroka, alegia.

Hortxe azalduko zaigu miseria moralik handiena. Corneliak ez baitu inolako eskrupulurik haren semearen alde inor erosi, manipulatu edo engainatzeko. Barbuk ere, esan gabe doa, ugari du usteletik. Tipo ezin lotsagabe moduan agertzen zaigu, seko apetatsua, hurkoarekin tirano baten moduan jokatzeko inolako erreparorik ez duena. Izan ere, Calin Peter Netzer zuzendariak ikusleak filmeko pertsonaiak gorrotatzea lortzen du; sekuentzia ez gutxitan –Cornelia eta bere errainarekin duen dialogo bakarkakoa, esaterako– pertsonaiek higuina sortzera irits litezke. Era berean, ordea, eta honakoa da Child’s Poseren indargune askotariko bat, oso sinisgarria suertatzen dira pertsonaia horien erretratua. Haien psikologia pixkanaka joaten da zirriborratzen filman zehar, eta hala, ñabarduraz beterikoa izaten amaitzen du; hain zuzen hain erreala izateagatik suertatzen da hain higuingarri.

Familian lekututako ustelkeria hori, ordea, ez da ustelkeria sozial orokorrago baten zati baino. Poliziak ikusiko ditugu xantaia onartzeko dudakeriarik gabe, ustelkerirako beti prest. Politikariak ikusiko ditugu “gure esku dagoena” egiteko prest. Lekukoa haren kontzientziaren prezioarekin tratua egiteko gertu. Filma, azken batean, Errumaniako gizartearen kontrako ukaldi bortitza baita, nagusikeria eta boterekeriaren salaketa gordina. Gizarte patrialkal matxista agertzen zaigu –Corneliaren ama menderatzailearen figura haren pieza baino ez da izan–, ezberdintasun sozial eta ekonomikoek justiziaren ezein kontzepzioren gainetik agintzen dutela. Neroni eztarria korapilatu bazait, ez dut imajinatu ere egin nahi errumaniar batek zer pentsatuko duen hura ikustean.

Filma gertuko eta erdiko planoz filmatua dago, eskuko kameraz, eta zoomaren erabilera errepikariz –kasu halakoekin mareatzen direnak–. Horrek halako giro ito bat sorrarazten du, munduaren zikinetik gertuago egoteaz bat –nahiz eta, esan bezala, testuingurua diruduna den kasik–. Pelikula in media res hasten da, eta pixkana egiten du gora intentsitatez. Ez da berehala harrapatzen zaituen film horietako bat ziur aski, ezarian kozinatzen dena baizik. Azkeneko ordu erdian sekuentzia gogoangarriek elkarri segitzen diote; azkenekoraino, zeina ustelkeria eta zinismoaren gailurra baita. Nabarmentzekoak dira aktoreen lana, batez ere protagonistarena egiten duen Luminița Gheorghiu-rena, eta zuzendariarena, sekuentzia ugari aski ongi gobernatzeko gaitasuna erakusten baitu.

Zinema aretotik tenteltuta irten nintzela aitortu behar dut, akaso atsekabetuago pozak zoratzen baino. Baina, lagunok, artea, arte gailena, hori ere bada; gorputzaren azken zokorainoko inarrosialdia.

Puntuazioa: 8.7

Sarrera bera Gaur.-n

Advertisements

The Face of Love, Arie Posin

Iraupena: 92m
Urtea: 2013

Senarra itsasoan itota hil zaion alarguna, bost urte ondoren dolua oraindik neketan gainditzen ahalegintzen ari dena. Los Angelesen bizi da luxuzko etxe batean, senarra zenak eraiki zuena, nahiz eta senarrarekin eta haren oroimenekin erlazio duen orotatik ihes egiten ahalegintzen den. Halako batean, ordea, oztopo horiei aurre egin eta harekin sarri joaten zen museo batean sartzen da. Han egingo du topo senarra zenaren kasik identikoa den gizonarekin, berriz ere(-edo) maitemintzen delarik –kurioski, egunotan Zinemaldian botatzen ari diren beste film batek ere, Enemy-k, doblearen ideiaz baliatzen ei da–.

The Face of Love

The Face of Love

The Face of Love da, ziur aski, aurten Zinemaldian ikusiko ditudan filmetatik konbentzionalena. Aktore taldea, adibidez, sona handikoa da: Ed Harris, Robin Williams eta Annette Bening. Bereziki nabarmentzen da guztien artean, antzezpen bikainarekin, Nikki protagonistarena egiten duena, Bening; aski eskas, ordea, bidenabar esanda, aspaldi pantailan ikusi gabea nuen Williams.

Zahartzarora ailegatzen ari diren heldu dirudunen arteko maitasun istorio nahiko arrunta da azken batean The Face of Love, gidoi eranginkor batek sostengatzen duena. Dolua ezin gainditurik, hilda duen senarrarekiko amodioa beste gizon batengan proiektatzen duen alargunaren ideiak egiten du tiraka aurrera. Halaxe planteatzen da hastapenetik galdera: nor maite du Nikkik Tomekin maitemintzen denean? Tom bera edo Garrett senarra zena? Honekin batera ikusleak etengabe galdegiten dio bere buruari ea noiz eta nola deskubrituko duen Tomek, eta Nikkiren inguruak –alabak, auzoak–, “pastiza”. Galdera horretaz baliatzen da filma, gidoi-amarru eta amu egokiekin, tentsioa ondo mantentzeko. Istorioa ederki asko ehundua baitago. Anton Txekhov-ek aspaldi esandako hura, narrazioaren teoriako goiburuetako bat dena, hitzez hitz betetzen du; alegia, lehenengo kapituluan pistola bat azaltzen bada, luze gabe tiro egingo duela momenturen batean. Hala, pantailan azaltzen diren elementu guztiek dute zer esanik filmaren uneren batean. Bestetik, hastapeneko planteamenduak baditu arazoak sinisgarritasunarekin baina gidoiak egokiro ekiditen ditu.

Ez da The Face of Love, ziur aski, inori barrua irauliko dion filma. Baina bere konbentzionaltasunean, abila da eta artez dago osatua. Meritu gutxiegi dela hori? Nondik begiratuta. Neguan egoten dira ba igande aski tristeak, euria suilaka eta haize bolada dorpeak izaten direnak –ez gaurkoa bezalakoak, esan nahi baita–, eta halako baterako The Face of Love film bikaina izan daiteke Torrentean bilatz… zera, bideoklubean–edo alokatzeko.

Puntuazioa: 6.7

Sarrera bera Gaur.-n

Cutie and the Boxer, Zachary Heinzerling

Iraupena: 82m
Urtea: 2013

Plazera da Cutie and the Boxer bezalako film batekin hastea Zinemaldiko zure ibilbide partikularra. Halako film ederra ikusita, kreditua lortzen duzu hurrengo egunetan film kaskar, film erdipurdikoak, ikusteko -ezagun denez, nahiko probablea izaten da halakorik egokitzea zinema jaialdietan-.

Cutie and the Boxer

Cutie and the Boxer

Cutie and the Boxer dokumental bat da, baina hain ongi dago kontatua, hain ederra da istorioa -bere mikatz eta garratzean, asko baitu horretatik-, ezen fikziozkoa dirudien, fikziozkoa zentzurik onenean, jakina. Japoniako bi artisten bizitza kontatzen du. Ushio Shinohara eta Noriko New Yorkera joan ziren aspaldi beren bizitzarekin eta karrera artistikoekin jarraitzera eta Soho-ko bazter batean ezagutu zuten elkar. Ezkondu, seme bat eduki eta berrogei urte daramate elkarrekin, ahal duten moduan New Yorkeko bizitza gogorrean bizirauten. Shinohara ez da nolanahiko artista; katalogo sonatuetan azaldutakoa, leku entzutetsuetan bere obra erakutsitakoa, filmeko zati batean ikusiko dugu nola Guggenheim Fundazioak bere obra bat erosteko intentzioa duen. Haren lanean nabarmentzen dira boxeoko eskularru batzuk jantzita eta mihisea ukabilkatuz sortzen dituen margoak -emaitza Pollock boxeolari bat modukoa da-, zeinak, bidenabar esanda, aski pintura interesgarriak iruditu zaizkidan -ez hainbeste kitschera jotzen duten bere eskulturak-. Noriko, ordea, bere senarraren itzaletan egon da luzaroan, etxeko gora-behera zailak nola edo ahala eramaten, semea hezitzen; azken batean, Shinohara ez bezala bere obra bigarren maila batean utzita. Gizonaren urte luzetako arazoak -batez ere alkoholarekin- eta disziplina falta medio, familia txirotasunaren mugan bizi da, alokairua ordaintzeko sakelak azken zentimoraino urratu behar dituztela.

Funtsean, arteak eguneroko bizitzan, familiarengan, zelako eragina izan dezakeen erakusten digu filmak. Arteak osasuna serioski kaltetu dezakeela, alegia. Eta nabarmentzekoa da nola dagoen filmaturik. Alde batetik, bikotearen egungo bizitza erakusten digu. Hor lan bikaina dagoela agerikoa da, prestakuntza ordu eta grabazio ordu mordoa, Noriko eta Shinohara naturaltasun handiz agertzen zaizkigulako, gertuko plano gogoangarri bat baino gehiagorekin. Baina horietaz gain badute balio berezia familiaren iraganeko bideoek, beste dokumental eta erreportajeetatik hartutakoak, eta batez ere, grabazio domestikoetatik hartutakoak. Azken horietako batzuk zirraragarriak; esaterako, Shinohara seko hordituta dagoela negarrez hasten denekoa bere bizitza desastre hutsa dela esanez lagunak kontsolatzen saiatzen diren bitartean. Azkenik, Norikoren komiki egiturako ilustrazioekin egindako sekuentziak ditugu. Norikok bere bizitzan oinarritutako istorioa osatzen dihardu, gordintasun ikaragarriz erretratatuz hura eta bere senarraren arteko erlazioa. Istorioak, gainera, Shinohararen gerizpetik ihes egiteko balio dio, bere menpekotasunetik libratzeko. Eta hala, azkenean, bere senarra baino protagonismo handiagoa hartzen du filman. Norikoren begiradaz baitago kontatua, finean, istorioa.

Datozen egunetan oraindik pase gehiago emango dituzte Trueba eta eta Antiguo Berri zinemetan. Ahal izatera, ez galdu ikusteko aukera, ez zaizue damutuko-eta.

Puntuazioa: 8.6

Sarrera bera Gaur.-n

El encargo del cazador, Joaquín Jordá

Kontua Kaxilda liburu-dendan (eta gehiago) hasi zen; ausaz, benetako liburu-dendetan gertatu ohi den moduan. Eskuartean hartu nuen El discreto encanto de la subversión. Una crítica cultural de la gauche divine izeneko liburua, Alberto Villamandos-ek sinatua. Bartzelonarekiko afinitate sentimentalaz haratago, mugimenduak aspalditik piztu izan didan interesak akuilatua erosi nuen, maiz entzundako Bocaccio diskoteka sonatuan-eta jazo ei zirenek bultzatuta. Liburu aski gomendagarria da, gauche divinearen azterketa bikaina, ikasketa kulturalalen esparruko lan puntakoa. Ez naiz gaurkoan, ordea, liburuaz arituko, han aipatu eta aztertzen den dokumental baten gainean baizik, Joaquín Jordáren El encargo del cazador-ez.

Jordá estatuko XX. mendeko zinemagile nabarmenetakoen artean kokatu ohi du kritikak, nahiz eta, ziur aski, bere lana ez den sobera ezaguna. Bada, aipatu dokumentala oraindik ezezagunagoa da, zinemagile katalanaren filmografiaren bazter batean kokatzen dena. Zinema-aretoetatik at geratu zen TVEren produkzioa da, telebistan behin bakarrik emititua, 1999an, eta gaur egun Espainiako telebista publikoaren web-orrialdean topatu daitekeena osorik.

Filmeko fotograma bat, Jacinto Esteva bera azaltzen dena.

Filmeko fotograma bat, Jacinto Esteva bera azaltzen dena.

Filma Jacinto Esteva arkitekto eta zinemagile katalanari buruzko dokumentala da. Pertsonaia berezi bezain gehiegizkoa, zentzu guztietan. Esteva 1985ean hil eta hiru urtera haren alaba Daria-k Jordári eskatu zion aitari buruzko dokumentala egin zezan. Filma Jordárena bada ere, Dariak pisu funtsezkoa du dokumentalean, bertako gidari izateraino ia. Gainera, Jordák erruduntasun sentipendu batetik grabatzen du filma, Esteva laguna 1969tik ez baitzuen ikusi eta geroztik hark edukitako arazo psikiatriko eta pertsonalei entzungor egin zielako nolabait. Karga afektibo handiko dokumentala da honenbestez, hala Jordá nola Dari dagokienez, baina baita Estevaren beraren bizitza gorabeheratsu, muturreko eta tragikoarengatik ere. Hain zuzen 60etako hondarreko urteak izan ziren gauche divinearen urte loriatsuak eta Esteva nahiz Jordá –lehenengoa bigarrena baino argiago, hori bai– talde haren inguruan eta barnean mugitu ziren artistak izan ziren.

Nahiko saihestezina da filma ikusi eta El Desencanto-rekin akordatzea. Biek familia baten ustela azalaratzen dute, beren hondoramendu gordinena, eta bietan hildako banaren presentzia –Leopoldo Panero aita eta Esteva– handia da oso. Dokumentalari buruz sarean topatu ditudan aipamen bakanetan El Desencantorekiko gertutasuna aipatzen da hain zuzen ere. Daria eta Michiren artekoa (nik gehiago alderatuko nuke Felicidad Blanch-ekin, baina tira) esaterako. Haatik, Jordák hainbat berritasun formal darabiltza Jaime Chávarri-k erabili ez zituenak, besteak beste, hogeita hiru urteko diferentzia dagoelako batetik bestera.

Asko dira El encargo del cazadoreko sekuentzia gogoangarriak. Bocaccio-ren revilval baten modukoa litzatekeen eszena adibidez, gauche divineko pertsonaia mordoa hainbat mahaien inguruan ikusten direla han-hemenkako ahotsak tartekatuz travelling luze batean. Estevaren korrerietako lagunak taberna hits batean azaltzen direnekoa, errepikapen eta mozketa jarraiez filmatua. Estevaren bigarren emaztearen testigantza azaltzen denekoa, momentu batean Jordá bera azaltzen dena halaber, halako jauzi metadiegetiko batean. Badira gehiago (psikoanalista, psikiatra, Pere Portabella-ren hoztasuna…). Raccordaren hausturak ere errepikariak dira. Baliabideok, gainera, debaldeki erabili beharrean benetako aberastasun eta pertinentziaz baliatzen ditu zuzendariak, esan bezala, sekuentzia gogoangarriak osatzen dituztela. Aparteko aipamena zor zaio filmaren amaierari, non Esteva hil aurreko grabazio batzuk ageri diren, protagonista delirio bete-betean azaltzen dela. Estevaren azkeneko bikotea eta Daria ere agertzen dira, bakoitza bere aldetik, irudiok ikusten.

Villamandosen teoria da film honek gauche divinaren desmitifikazio dispositibo moduan funtzionatzen duela, mugimenduaren ohiko nostalgiarako joerari kontrajarria. Ezbairik gabe, nekez imajinatzen ahal da gisa honetako beste saiakera mutur eta gordinagorik. Ez da harritzeko Colita-ri, esate batera, batere gustatu ez izana, haren ustez Estevaren soslai ilunegia ematen delako. El desencantoren kasuan bezala, ez dakit familia irabazten atera zen –susmoa dut ezetz–, baina ziur zinema eta ikusleok irabazten atera zirela. Halako krudela izaten da sarri artea.

Horregatik, zinez harrigarria egin zait dokumental hau ez egotea estatuko zinemagintzaren klasikoen artean kokaturik. Uste dut ez dela exageratzea han leku pribilegiozko bat merezi duela esatea. El Desencantoren fan ugarientzako must bat, bai, eta baita gainontzekoentzako ere.

Carax urakana

Lou Reed-en New York entzunez irakurtzeko (edo ez)

Igandea zen, urriaren 28a, linea berdea hartu eta Union Square-n jaitsi nintzen; Green Market-eko postuak plazaren alde batean, inguruko eraikuntza gotorrak, alde batetik bestera zerua ixten zutela kasik. Bezperan ikusi nuen 1978ko Viva Loisaida izeneko dokumentalaren zatitxo bat, sarean aurkitzen ahal dena, eta hark adoretuta-edo, hurrengo egunean Lower East Side-etik osteratxoa egitea deliberatu nuen. Loisaida da latinoek, batez ere puertorricoarrek, auzune hari deitzeko dioten modua, forma spanglisha.  Gainontzean, Lower East Side-a ezagun da punk estatubatuarraren hastapenak han lekutu zirelako; CBGB famatua, esaterako, auzunearen mendebaldeko bazter batean kokatzen zen. Dokumentalak gutxi-asko garai hura erretratatzen zuen, auzoaren guettifikazioa, bizi-baldintza eskasak, urte gutxiren buruan etorriko zen gentrifikazioa baino aurretikakoak.

Halaxe nahi nuen bueltatxo bat paraje jada eraberritu horietatik; behiala heroinak zafratutako Tompkins Square parke sonatua, auzoko disko dendak, Alphabet City, Nuyoricanoen slam famatuak egiten diren caféa… Bazkaltzeko Momofuku Noodle Bar-era egingo nuen, Treme telesailean azaltzen den jatetxearen bertsio merkera. Errieta egin ohi zidan Casey-k, banuelako beti arrazoi estranbotikoren bat leku bat edo bestea bisitatzeko: bata ez dakit ze filmetan azaltzen zela, bestea halako nobelan, hurrena abesti batean aipaturik… Zergatik gidatu behar naizen horiengatik guztiengatik hark. Eta nik beti dagoela gida bat, agerian edo ezkutuan, leku berri bat bisitatzen duzunean. Eta nireak estupidoak baziren nire problema zela. Hark gauza horiek guztiek, hots, irazki horiek guztiek, zuzeneko esperientzia biziak edukitzea galarazten zidatela. Nik zuzeneko esperientzia horiek mito huts direla, beti dagoela irazkiren bat. Hark ez dudala kriterio propiorik, berezko izaerarik. Nik halakorik ez dela existitzen eta ez dudala batere gogorik berezko izaerarik izateko, endemas. Eta horrela.

Total, 14. abenida ekialderantz hartu eta gero hegoalderantz egin nuen kalerik kale, eguraldi ona probestuz, Lower East Siden barrena. Egin dut osteratxoa eta joan naiz 1. abenidara, 10. eta 11. kaleen artera. Jan dut soja eta noodle bete katilu eta abiatu naiz atzera hegoalderantz, Williamsburgeko zubiaren inguruetara joateko asmoz. Bidean jaso dut Caseyren mezua, Long Island City-ko etxean dagoela baina laster dela ateratzekoa Film Forum zinemara joateko. Ze film? Frantses bat. Tira, Williamsburgekoa beste baterako utziko dut, atean geratu gara. Houston kalea ia osoki gurutzatu behar dut baina oraindik denbora dudala kalkulatu eta Boweryn gora egin dut Think Coffe-n espreso bat hartzeko asmoz. Blogerako prestatzen ari naizen NYCko café-ei buruzko posterako baliagarria izango zait. Kalkuluek traizionatu egin naute beste behin eta pixka bat berandu iritsi naiz zinemara. Filma hasi berritan eseri gara, oraindik ez dakit filmak nola izena duen ere.

images

Atera gara aretotik, durduzatuta ez ezik trubiatuta neroni zineman ikusitakoarekin. Sor eta lor ez ezik zur eta lur. Caseyk arin ibiltzeko, metrora joan behar garela agudo, ordu laurdenean itxiko dutela. Metroa itxi? Ez da-eta metroa sekula ixten, are gutxiago igande batez arratsaldeko zazpietan. Urakanagatik dela. Urakana? Zer urakan baina? Atzera begiratu dut, benetan zinema aretotik atera ote garen segurtatzeko. Ea ez naizen enteratu, urakan bat dela iristekoa; metroa itxiko dutela eta jende guztia babesera joan behar dela. Are you kidding me? Swans eta Devendra Banhart-en kontzertua dudala bederatzietan Mercury Loungen eta moldatuko naizela gero itzultzeko. Ea kaskotik nagoen, seguru kontzertua bertan behera geratuko dela, hiri guztia itxiko dela. Telefonoz deitu dut aretora baino ez du inork hartu. Kafetegi atarian ikusi bai baina jaramonik egin ez diodan afixarekin gogoratu naiz orduan; ordutegiari buruzko zerbait jartzen zuen. Etsi egin behar izan dut Caseyk esan didalako, jada apur bat ernegatuta, metroa hartuko duela eta egin dezadala gogoak ematen didana. Neronek ere hartu dut bada, hark Queens-erantz, ni Harlem-erantz.

Estazioa mortu, ateak irekiak edonor tiketik gabe sartzeko moduan. Linea gorrian 1 trenera igo eta 125. kaleko geltokian jaitsi naiz. Etxera bidean supermerkatu bat ikusi dut irekita. Mukuru da. Sartu naiz, apalategi zenbait hutsik jada, ur botilak biltzen zituzten plastikoak lurrean. Hestebete xerra zenbait eta ogia erosi dut, baita arroza pakete bat ere. Etxean dudanarekin moldatuko naizela uste dut. Aurrera egin dut, etxera iritsi eta beheko atean egin dut topo nire estudioaren aldamenekoan bizi den morroi exzentrikoarekin. You know what’s going on, right? Yes, I do know… Eta I guess gehitu dut hark ez entzuteko moduan, Swansen kontzertua galdu izana madarikatzen dudan bitartean. Haizea harrotu da bat-batean eta beti gainean daraman kapela lumaduna eraman dio auzoari boladak.

Quentin Tarantino-ren filmeek eragin hainbat zalantza (errebisionismo saiakera moduko bat)

Ondo gogoan dut Inglourious Basterds filmetik irtetean nuen sentipena eta ondorengo eztabaidetan hartu nuen argudiobidea: Cristoph Waltz izugarri ongi, bai; filmeko hasierako sekuentzia hori, SSetako ofiziala judutarren etxalde batean sartzen denekoa familia lurpeko babeslekuan ezkutatuta dagoelarik, ezin bikainagoa, bai. Baina filma tranpatia da. Holokaustoaren gaia fribolitate erabatekoaz lantzen du. Ez ditu inolaz ere arazoaren soslai politiko, historiko eta sozialak azaleratzen eta dena halako espektakulu hutsal batean geratzen da. Fikzionalegia da, nolabait, arketipoz josiegia. Bere erarara, Schindler’s List, Pijama marradunaz jantzitako mutikoa, eta gisako zinema edo literaturako produktu masiboei gertatzen zaiena gertatzen zaio. Imre Kertesz-k hainbat kontu interesgarri idatzi zituen auzi honen inguruan, bereziki, Steven Spielberg-en film sonatuaren harira, besteak beste, Roberto Benigni-ren La vita è bella filmarekin kontrajarriz. Dudarik gabe, Schindler’s List, eta baita Inglourious Basterds ere, oso urruti daude hala tonu aldetik nola proposamen estetikotik Holokaustoari buruzko maisulan handiena den Claude Lanzmann jatorraren Shoah-tik.

Inglourious-Basterds1

Eta ildo horretatik zihoan, neurri batean, beranduago irakurri nuen The New York Times-eko zinema kritikari Manhola Dargis-en iruzkineko parrafo bat. Putoamoa nintzela pentsatzeko zorian nengoen.

 Cartoon Nazis are not new to the movies, and neither are fascinating fascists, as evidenced by Ralph Fiennes’s Oscar-nominated turn in “Schindler’s List.” Unlike those in “Schindler’s List,” Mr. Tarantino’s Nazis exist in an insistently fictional cinematic space where heroes and villains converge amid a welter of movie allusions. He’s not making a documentary or trying to be Steven Spielberg: Mr. Tarantino is really only serious about his own films, not history. In that sense “Inglourious Basterds,” which takes its title if not its misspellings from an Italian flick in “The Dirty Dozen” vein, is simply another testament to his movie love. The problem is that by making the star attraction of his latest film a most delightful Nazi, one whose smooth talk is as lovingly presented as his murderous violence, Mr. Tarantino has polluted that love.

Honenbestez, laburki, halako eragozpenekin argudiatzen nuen; sarritan patxikontra, filmak oro har harrera aski ona izan zuelako. Eta pasa dira urteak eta Tarantinoren film berria estreinatzekotan da eta oraingoan esklabutzaren gaia jorratzen duela irakurtzen duzu eta Spike Lee-k direnak eta ez direnak bota dituela bere kolegaren kontra -filma ikusi aurretik, hori bai- esklabutza spaghetti western bat barik Holokausto bat izan zela arrazoituz. Holokaustoa berriz ere bueltaka.

MV5BMjIyNTQ5NjQ1OV5BMl5BanBnXkFtZTcwODg1MDU4OA@@._V1_SX214_

Django ikustera, hala, zurt joatekoa behar nuen baldin eta denbora tarte honetan testutxo bat irakurri izan ez banu. Andreas Huyssen-en Despues de la gran división. Modernismo, cultura de masas, posmodernismo (jatorrizkoa 1986koa da) izeneko liburu jada klasikoan egin bainuen topo “La política de la identificación: Holocausto y el drama en Alemania Occidental” izeneko kapituluarekin, non 70. hamarkada amaierako Holocaust miniserieak Mendebaldeko Alemanian izandako harrera aztertzen baitzuen. Seriea ikusi gabea nintzen arren, artikuluak ideia ugari ematen zituen gai hauen inguruan pentsatzeko. Produkzio estatubatuarra zen seriea, eta neurri batean, Hollywoodeko neurrietara sortutakoa. Halaxe azaltzen du Huyssenek.

Holocausto fue condenada por críticos de todos los partidos políticos como una vulgarización barata de complejos procesos históricos que no ayudaría a que los alemanes superaran su pasado reciente.

Ordea, izugarrizko hunkipena eragin zuen publikoaren gehiengoarengan, eta hasierako iritzi txarra apur bat moldatu bazuen ere, ezkerreko kritiko gehienak beren horretan jarraitzen zuten.

La izquierda en especial criticó firmemente la serie por no proponer una cabal explicación histórica del nacionalsocialismo, el capitalismo y el antisemitismo.

Huyssenek darabilen argudiobidea luze eta konplexuegia da hemen harilkatzeko, baina funtsean, kritikooi ikuspegi unibertsalizatzailea edukitzea leporatzen die.

Ha llegado el momento de criticar las teorías de la izquierda sobre el fascismo. Teorías que relegan el Holocausto a la periferia de los hechos históricos y que demuestran la indiferencia de la gran parte de la izquierda alemana hacia la especificidad de la “Solución Final” (…) La izquierda y la derecha comparten una concepción totalizadora y universalizante que pasa por alto la especificidad del sufrimiento del hombre en la historia, subsumiéndolo en una crítica universal del capitalismo o bien en el concepto de una inmutable “condición humana”

Huyssenen aburuz, serieak beste ezein lanek lortu ez zuena lortu zuen, hots, mendebaldeko alemaniarrak, kolektiboki, beren iraganarekin aurrez-aurre ipintzea, tragedia historikoa gogoratu, errepikatu eta igarotzea, ezinbestekoa zena Holocaustoaren trauma “gainditzeko”.

La explosión emocional que se produjo en Alemania durante la semana en la que se televisaron los cuatro episodios de Holocausto muestra con cuánta desesperación necesitaban los alemanes la identificación para quebrar los mecanismos de negación y represión.

Tira, honek guztiak pentsarazi zidan badela posible Holocaustoaren eta gisako gaien inguruko tratamendu artistiko diferenteak egiterik. Hollywoodek ere baduela leku zilegizkorik eremu horietan. Posible dela tonu hotsandikoaz haratago, murgiltze sozio-politikotik haratago, gai hauen inguruko film, nobela eta enparau taxuzkoak egitea. Ez garela zertan hain zurt joan behar zinema-aretora.  Eta halaxe, zama etiko pisutsuez libraturik, Inglourious Basterds-ekin baino gehiago gozatu nuen Djangorekin.

P.D: Hori bai, ezin ukatu Ku Klux Klanekoak azaltzen diren sekuentziak zalantzak eragiten ez dizkidanik. Zurtasuna, zurruntasuna, ez baitira egun batetik bestera sendatzen.

Searching for Sugar Man, Malik Bendjelloul

Iraupena: 86 min.

Urtea: 2012

Searching for Sugar Man-i buruz irailean entzun nuen estreinakoz, New Yorken nengoela. Ea Rodriguez izeneko kantaria ezagutzen nuen eta nik ezetz; ea espainiarra zen nik eta hark ezetz, estatubatuarra zela, Bod Dylanen garaikoa. Ideiarik ez nuela. Ba ikusteko hari buruzko dokumentala, ez nintzela damutuko.

Eta iritsi zen Dock of the Bay jaialdia, jada Donostian nengoela, eta hutsik ez egiteko mandatua ipini nion nire buruari. Ordurako banuen informazio gehiago. Sundance jaialdian egon zela, hainbat sari emanak zizkiotela eta abar (Oscar sarietarako izendapena zenbait egun beranduago etorriko zen). Eta, baiki, gustura asko ikusi genuen filma Trueba aretoan.

Filma, funtsean, istorio on batek goratzen duela iruditu zitzaidan. Adibide egokia da frogatzeko istorioak, plot-ak, zelako indarra duen, bereziki zineman. Ez du aparteko material grafikorik eskaintzen, ezta kontamolde berezirik ere. Rodriguezen beraren istorioa da filmaren erdigune, eta noski, taxuz kontatua dagoen arren –emaitza ezin halakoa izan bestela- publikoa Rodriguezen istorio ezezaguna deskubritzeak liluratzen du batez ere.

Searching for Sugar Man

Izan ere, istorioa kultura modernoko topiko baten biribiltze perfektua da nolabait. Hots, nola artista bat bere garaian guztiz ezezaguna izan, arrakastarik batere ez eduki –medio guztiak eskura izan arren-, erabat ahaztua izan eta handik urte batzuren buruan berraurkitzen den. Kultuzko bihurtzen den artista bazterreko baten istorioa, alegia. Eta topiko horri zehazkiago pop kulturakoa den beste topiko bat gehitzen zaio: zendua uste den artistaren berragerpenarena (Elvis, Jim Morrison, Jesús Gil eta abar).

Sixto Rodriguez Detroiten lekututako folk kantaria zen 60. hamarkadaren hondarrean eta 70.naren hastapenetan, eta esan bezala, apenas izan zuen arrakastarik orduan argitaratu diskekin –Cold Fact eta Coming from Reality-. Patuaren jira eta birekin, ordea, Apartheid-aren Hegoafrikan haren jaioterrian erdietsi gabeko sona lortu zuen askatasunaren aldeko sinbolo bihurtzeraino, baina, musika-industriaren zekenkeria eta ustelkeria medio, kantaria jakinaren gainean egon gabe. Haren musika Hegoafrikan aski ezaguna izanagatik, ostera, apenas ezer ezagutzen zen han ere kantariaren beraren inguruan. Hilik zegoela jakiteaz gain –heriotzaren inguruan hainbat teoria, zein baino zein dramatikoagoarekin- ezer gutxi zen ezagun. Alabaina, halako batean kazetari gazte batek Rodriguez delakoaren inguruan ikertzea deliberatzen du (Parental advisory, spoiler coming), oraindik Detroiten bertan bizi den aita familiakoa dela deskubritzen duelarik. Hala, 90etan hainbat bira antolatuko dizkiote Hegoafrikan, bertako zale ugarien zorion eta Rodriguez beraren harridurarako.

Filmaren alderdi indartsuenean, istorioan alegia, daude, halaber, ahulgune nagusiak. Uste dut zuzendaria, istoriagatik sobera liluratuta-edo, filmari biribiltasun biribilegia ematen nahasten dela momenturen batean. Pieza guztiak ondoegi ahokatzen direla dirudi, eta ez da zaila ikusleari punturen batean gehigizka ari direlako susmoa piztea, filmaren beraren sinisgarritasunaren kaltetan. Bestetik, hastea gehiegi kostatzen zaiola iruditu zitzaidan, eta erabilitako baliabide bat edo beste –animazioak ditut orain gogoan- apur bat patilleroak zirela.

Edonola ere, ziur aski, eragozpen hauek adostasun hain erabatekoaren aurrean bilatutako keriak besterik ez dira, zeren, ezbairik gabe, dokumental gomendagarria da Searching for Sugar Man, behin harrapatzen zaituelarik ia oharkabean eramaten zaituen istorio horietako bat. Amaitu aurretik esan dezadan Nick Draken kasua gogorarazi zidala filmak, garai antzetsuetakoak izateaz gain, bien musikak ez zeudelako hain urruti ere –batez ere zenbait moldaketetan-. Iban Zalduak badu ipuin bat (Playa Negra, Biodiskografiak liburuan) Nick Drake oraindik bizi delako hipotesiarekin jolasten duena. Bada, bai, Sixto Rodriguezen istorioa Nick Drake berpiztu izan balitz bezala da, baina Cadizeko kostaldean izan beharrean Hegoafrikan.

Puntuazioa: 7.6